Biogram w Indeksie Osobowym SSS

Anna Polony (ur. 10 marca 1939 Kraków)- aktorka teatralna i filmowa, reżyserka. Należy do najwybitniejszych polskich aktorek, od lat związana z krakowską sceną, nazywana jest "pierwszą damą Starego Teatru". Prof. Anna Polony wykłada w krakowskiej PWST. Była prodziekanem Wydziału Aktorskiego PWST w Krakowie, prorektorem uczelni.

Polony ukończyła Wydział Aktorski (1960) oraz Wydział Reżyserii Dramatu (1984) w Państwowej Wyższej Szkole Teatralnej im. Ludwika Solskiego w Krakowie.

W 1959 debiutowała na scenie Starego Teatru w "Wojny trojańskiej nie będzie" Jeana Giraudoux w reżyserii Jerzego Kaliszewskiego. Po studiach związała się z Teatrem im. Juliusza Słowackiego w Krakowie. W 1964 przeniosła się do zespołu Starego Teatru, w którym na stałe pracowała do 2002 roku. Na tej scenie zetknęła się z Konradem Swinarskim. Zagrała we wszystkich największych przedstawieniach reżysera, w wielu z nich tworząc wybitne kreacje. Pierwszą ważną rolą w spektaklach Swinarskiego był Orcio w "Nie-Boskiej komedii" Zygmunta Krasińskiego (1965), następnie m.in.: Claire w "Pokojówkach" Jeana Geneta (1966), Joas w "Sędziach" Stanisława Wyspiańskiego (1968) i Hermia w "Śnie nocy letniej" Szekspira (1970). W 1971 zagrała u Swinarskiego Dziewczynę w "Żegnaj Judaszu" Ireneusza Iredyńskiego. Była to rola, którą aktorka od początku ceniona w Krakowie, zyskała ogólnopolski rozgłos. Następne ważne role Polony w przedstawieniach Swinarskiego to Helena we Wszystko dobre, co się dobrze kończy Szekspira (1971) i Kobieta (Maryla) / Ewa w Dziadach Adama Mickiewicza (1973). W obu spektaklach zagrała z odwagą, pełną świadomością namiętności towarzyszących jej bohaterkom. Potrafiła przykuć uwagę widzów samym pojawieniem się na scenie. Wielką kreacją Polony była także Muza w Wyzwoleniu Stanisława Wyspiańskiego (1974). Grała tam aktorkę, która gra Muzę. Serię postaci zagranych u Swinarskiego dopełniają role u innych reżyserów. Polony wcieliła się m.in. w postać Zelki w Marszu Mieczysława Piotrowskiego (1973), Racheli w Weselu Wyspiańskiego (1977) w reżyserii Jerzego Grzegorzewskiego oraz Dulskiej w Wajdowskim Z biegiem lat, z biegiem dni (1978).

Polony osiągała również sukcesy w Teatrze Telewizji, z którym współpracowała od 1969. Stworzyła ciekawe role zwłaszcza w repertuarze rosyjskim, była m.in. Wierą w Ostatnim Maksyma Gorkiego (1973) i Maszą w Czajce Antoniego Czechowa w reżyserii Ireny Wollen (1975). W tym samym czasie zaczęła karierę reżyserską. Jej pierwszym przedstawieniem było Dwoje na huśtawce Williama Gibsona w Starym Teatrze (1974).

Rozpoczęła także pracę dydaktyczną w krakowskiej szkole teatralnej. W latach 1987-1991 była prodziekanem Wydziału Aktorskiego, w latach 1999-2002 prorektorem uczelni.W 1980 wystąpiła jako Anna Andriejewna w Rewizorze Mikołaja Gogola reżyserowanym przez Jerzego Jarockiego. W 1981 zagrała Ofelię w Hamlecie Szekspira w reżyserii Andrzeja Wajdy. Nie po raz pierwszy aktorka zagrała na przekór tradycji i wyszła z tej próby zwycięsko. W następnych sezonach grała m.in.: Carycę Katarzynę w Termopilach polskich Tadeusza Micińskiego w reżyserii Krzysztofa Babickiego (1985), Maman Liedermeyer w Wiośnie narodów w Cichym Zakątku Adolfa Nowaczyńskiego w reżyserii Tadeusza Bradeckiego(1987), Aktorkę / Fradę w Dybuku Szymona An-skiego w reżyserii Wajdy (1988). Coraz częściej reżyserowała, zrealizowała m.in.: Urodziny Stanleya Harolda Pintera (1984) i Przed sklepem jubilera Karola Wojtyły (1988).

Rzadko, ale z powodzeniem grała poza teatrem. Wystąpiła w przeniesionym na ekran Z biegiem lat, z biegiem dni Wajdy (1980), jako Magda Egri w filmie Magdy Meszaros - Dziennik dla moich dzieci (1982) oraz Dekalogu VII Krzysztofa Kieślowskiego (1988). Kultura niezależna.

Pomimo ogromnej i pełnej sukcesów pracy teatralnej i filmowej, Anna Polony zaangażowała się także w ruch kultury niezależnej, występując w spektaklach teatralno poetyckich, najczęściej w kościołach, które w tamtym okresie udostępniały i otworzyły się na sztukę. Anna Polony brała udział a następujących wydarzeniach artystycznych kultury niezależnej lat '80 ub.w:

1982 "Godzina modlitwy poetyckiej dla uczczenia trzeciej rocznicy pielgrzymki Jana Pawła II do polski" w programie utwory najwybitniejszych polskich poetów; reż. Tadeusz Jurasz; 1982 "Obraz Maryi słowem polskim malowany i oprawiony pieśnią" Opracowanie Stanisława Jastrzębskiego, pokazane w Bazylice Mariackiej w Krakowie; 1983 "Godzina modlitw i refleksji" w Oparciu o twórczość Cypriana K. Norwida w stulecie śmierci. Grane w Bazylice Mariackiej, kościele św. Krzyża, Katedrze Wawelskiej; 1984 "Modlitwa Jana Pawła II za Ojczyznę" Pieśni do tekstów modlitw Jana Pawła II, w Bazylice Mariackiej; 1984 "Kto Ciebie chciał ten wierzył" w reż. Piotra Paradowskiego w kościele oo. Karmelitów na Piasku w Krakowie; 1985 "Znaki zwycięstwa" w II Rocznice Pielgrzymki Jana Pawła II do Ojczyzny. Scenariusz i opr. Tadeusz Jurasz. Kościół Karmelitów na Piasku; 1985 "Gdzie Twe bóstwo troistym blaskiem szczęścia płonie" Misterium poetycko - muzyczne o prawosławiu. Scenariusz Leszek Polony, reżyseria : Anna Polony, oprac. Plastyczne Jerzy Nowosielski, grane w kościele Karmelitów na Piasku (także podczas VI Tygodnia Kultury Chrześcijańskiej w Krakowie) 1987 "Głos poetów emigracyjnych" Kościół Karmelitów na Piasku w Krakowie; 1987 "Oto Matka Twoja" Koncert poezji maryjnej w rez. Danuty Michałowskiej z muzyka Henryka Góreckiego; 1988 "Dźwigam ku niebu zamek mojej nadziei" - spektakl poetycki pod kier. Art. Danuty Michałowskiej, w Filharmonii Krakowskiej; 1989 "Moja Biblia z lipowego drzewa (w 500-lecia Ołtarza Mariackiego)" inscenizacja w Bazylice Mariackiej.

Lata 90. przyniosły kolejne prace reżyserskie Anny Polony, w tym Wdowy Sławomira Mrożka, przygotowane razem z Józefem Opalskim (1993), Poskromienie złośnicy Szekspira (1993), Śluby panieńskie (1993) i Gwałtu, co się dzieje! (1994) Aleksandra Fredry. Rzadziej występowała w teatrze, ale każde jej pojawienie się na scenie stawało się wydarzeniem. W 1995 była Yasuko Rokujo / Jitsuko w Mishimie Yukio Mishimy w reżyserii Wajdy (1994), Erną Korn w Lunatykach według Hermanna Brocha w reżyserii Krystiana Lupy (1995), Królową Małgorzatą w Iwonie, księżniczce Burgunda Witolda Gombrowicza w reżyserii Grzegorza Jarzyny (1997). W 1999 wcieliła się w postać Selmy Lagerlöf z Twórców obrazów Per Olova Enquista w reżyserii Kazimierza Kutza.

Swój aktorski jubileusz Anna Polony uczciła Panią Orgonową w Damach i huzarach Fredry w inscenizacji Kazimierza Kutza (2001). Można ją było oglądać w kolejnych filmach Meszaros - ponownie w roli Magdy Egri w Dzienniku dla mojego ojca i matki (1990) i jako matkę przełożoną w karmelu w Niemczech w Siódmym pokoju, filmie o życiu błogosławionej Edyty Stein (1995). Zagrała w telewizyjnym obrazie Andrzeja Barańskiego Wszyscy święci (2002, film powstał w ramach cyklu Święta polskie). Ostatnio wcieliła się także w postać ekscentrycznej babci trzydziestoletniej, szukającej męża Sabiny w komediodramacie Rewers Borysa Lankosza (2009).

Ostatnio aktorka współpracowała z Agatą Dudą-Gracz. Była Sarą Bernhardt w Kreaturze Johna Murrela (2002), a potem Pierwszą Julią w Romeo i Julii Szekspira (Krakowski Teatr Scena STU, 2008). Wcieliła się w Starą Kobietę w spektaklu Stara kobieta wysiaduje Tadeusza Różewicza w reżyserii Henryka Baranowskiego (Teatr Ludowy w Nowej Hucie, 2006). Na deskach Starego Teatru wystąpiła w roli Ewy w Sinobrodym - nadziei kobiet Dei Loher w reżyserii Arkadiusza Tworusa (2005). Zagrała Królową Małgorzatę w sztuce Eugène'a Ionesco Król umiera, czyli ceremonie w inscenizacji Piotra Cieplaka (2008), przedstawieniu o przemijaniu i śmierci, wykorzystującym legendę Starego Teatru. W spektaklu pojawiały się odwołania do głośnych aktorskich ról wykreowanych niegdyś na krakowskiej scenie. Polony cytowała więc swoją rolę Muzy z Wyzwolenia Swinarskiego, Jerzy Trela (Król) odwoływał się do Konrada z tego samego legendarnego spektaklu. Współpracę z Teatrem Starym zakończyła w styczniu 2014. Rozpoczęła współpracę z Teatrem im. Juliusza Słowackiego.

Ważniejsze nagrody i odznaczenia: 1972 - Złota Odznaka za zasługi dla Krakowa; 1975 - Nagroda Ministra Kultury i Sztuki II stopnia; 1977 - Złoty Krzyż Zasługi; 1979 - Zasłużony Działacz Kultury; 1982 - Dyplom honorowy przyznany w wyniku plebiscytu "Przekroju" na najpopularniejszych aktorów krakowskich w latach 1946-81; 1992 - Złoty Wawrzyn Grzymały; 1994 - Nagroda wojewody krakowskiego; 2001 - Złota Maska dla najpopularniejszej aktorki w plebiscycie publiczności 2002 - Medal Komisji Edukacji Narodowej; 2003 - Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski; 2005 - Złoty Medal Gloria Artis - Zasłużony Kulturze; 2007 - Nagroda Stołecznego Królewskiego Miasta Krakowa; Nagroda Fundacji Kultury Polskiej - Złoty Laur za Mistrzostwo w Sztuce. 2011 - Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu odrodzenia Polski 2016- Medal "Dziękujemy za wolność" Liczne nagrody za konkretne role w sztukach teatralnych i filmowych.

Sporządzono głównie na podstawie: Monika Mokrzycka-Pokora, czerwiec 2003; aktualizacja: listopad 2009.